IJTIMOIY-MADANIY KOMPETENSIYA TUSHUNCHASINING RIVOJLANISHI
Keywords:
ijtimoiy-madaniy kompetensiya, kompetensiyaviy yondashuv, kommunikativ kompetensiya, madaniyatlararo muloqot, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, madaniy qadriyatlar, ijtimoiy moslashuv, global fuqarolik, ta’lim standartlari.Abstract
Mazkur maqolada ijtimoiy-madaniy kompetensiya tushunchasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari pedagogika hamda psixologiya fanlari doirasida tahlil qilinadi. Kompetensiyaviy yondashuvning yuzaga kelishi, uning ta’lim tizimidagi ahamiyati hamda ijtimoiy-madaniy kompetensiyaning nazariy asoslari yoritilgan. Xususan, Noam Chomsky va Dell Hymes tomonidan ilgari surilgan kompetensiya va kommunikativ kompetensiya nazariyalari mazkur tushunchaning ilmiy manbai sifatida tahlil etiladi. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar (UNESCO, OECD, Yevropa Kengashi) tomonidan ishlab chiqilgan konsepsiyalar hamda O‘zbekiston ta’lim standartlarida ijtimoiy-madaniy kompetensiyaning o‘rni ochib beriladi. Maqolada ijtimoiy-madaniy kompetensiyaning ijtimoiy, madaniy, axloqiy-huquqiy va lingvomadaniy komponentlari tizimli ravishda tavsiflanib, uning zamonaviy ta’lim jarayonidagi ahamiyati asoslab berilgan.
References
Dewey, J. Democracy and Education. New York: Macmillan, 1916. B. 87–112.
Hymes, D. Communicative Competence. In: Sociolinguistics. London: Penguin, 1972. B. 269–293.
Kramsch, C. Culture in Language Teaching. Oxford: Oxford University Press, 1993. B. 1–25.
Freire, P. Pedagogy of the Oppressed. New York: Continuum, 2000. B. 43–67.
Kegan, R. In Over Our Heads: The Mental Demands of Modern Life. Cambridge: Harvard University Press, 1994. B. 15–42.
Vygotsky, L. Mind in Society. Cambridge: Harvard University Press, 1978. B. 79–91.
Karimova, V. Ijtimoiy psixologiya asoslari. Toshkent: TDPU, 2016. B. 45–62.
G‘afforova, G. Pedagogik kompetensiya va uni shakllantirish omillari. Toshkent: TDPU, 2020. B. 28–41.
Sharipov, F. Kompetensiyaviy yondashuv mohiyati. Ma’rifat gazetasi, 2020, №4. B. 10–18.
OECD. Key Competencies for a Successful Life and a Well-Functioning Society. Paris: OECD Publishing, 2003. B. 85–102.
UNESCO. Intercultural Competence Development in Education. Paris: UNESCO Publishing, 2015. B. 9–27.
European Council. Common European Framework of Reference for Languages. Strasbourg, 2001. B. 101–130.
Behbudiy, M. Tanlangan asarlar. Toshkent: Sharq, 2019. B. 112–130.
Fitrat, A. O‘zbek adabiyoti namunalari va tarbiya masalalari. Toshkent: Fan, 2011. B. 57–74.
Cho‘lpon, A. Asarlar. 2-jild. Toshkent, 2010. B. 143–160.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–3832-son Qarori. 2018. B. 2–15.
Shamshiddinova, N. Ta’limda innovatsion jarayonlar. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2018. B. 88–104.
UNESCO. Intercultural Competence Framework. https://unesco.org/intercultural-competences
Панжизода Х. Ситуация насилия и притеснения в семье на примере Узбекистана. Социология и право". ISSN 2219-6242 (Print) . №3. Москва. Социология и право. 2025. Т. 17. No 3. – С. – 336-344.
